Artykuły

„Zatrudniam pracownika w prywatnej przychodni. Do tej pory pracował wyłącznie w ciągu dnia, w podstawowym systemie czasu pracy. Teraz ze względu na potrzeby zakładu chcę wprowadzić pracę zmianową, a pracownik będzie również pracował w porze nocnej. W skierowaniu na badania lekarskie, które otrzymał przy zatrudnieniu, nie było informacji o pracy nocnej. Czy w takiej sytuacji muszę skierować go na nowe badania lekarskie?”

Odpowiedź:

Specjalista ds. bezpieczeństwa i higieny pracy z wieloletnim doświadczeniem w podmiotach leczniczych.

Jeżeli pracownik, który dotychczas wykonywał pracę wyłącznie w ciągu dnia, ma zostać objęty pracą zmianową, w tym pracą w porze nocnej, a informacja o takim sposobie wykonywania pracy nie była uwzględniona w skierowaniu na badania, pracodawca powinien skierować pracownika na badania profilaktyczne z uwzględnieniem nowych warunków pracy.

Pracodawca, kierując pracownika na badania profilaktyczne, powinien dokładnie opisać warunki, w jakich praca będzie wykonywana. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia skierowanie na badania powinno zawierać m.in. opis warunków pracy, uwzględniający informacje o występowaniu czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia, czynników uciążliwych oraz innych czynników wynikających ze sposobu wykonywania pracy. W skierowaniu należy również uwzględnić wielkość narażenia oraz aktualne wyniki badań i pomiarów czynników szkodliwych, jeżeli występują.

To bardzo istotne, ponieważ lekarz medycyny pracy nie ocenia zdolności pracownika „w oderwaniu od stanowiska”. Lekarz ocenia, czy pracownik może wykonywać pracę na określonym stanowisku i w określonych warunkach pracy opisanych przez pracodawcę w skierowaniu. Orzeczenie lekarskie stwierdza bowiem brak przeciwwskazań albo ich istnienie właśnie do pracy na określonym stanowisku, w warunkach opisanych w skierowaniu.

Co w sytuacji, gdy wcześniej była tylko praca dzienna, a teraz dochodzi praca nocna?

Jeżeli w momencie zatrudnienia pracownik wykonywał pracę wyłącznie w ciągu dnia, a w skierowaniu na badania nie wskazano pracy zmianowej ani pracy w porze nocnej, lekarz przeprowadzał badanie w oparciu o warunki opisane przez pracodawcę.

Po zmianie organizacji pracy sytuacja wygląda już inaczej. Pracownik ma wykonywać pracę zmianową, a dodatkowo może wykonywać pracę w porze nocnej. I nie jest to wyłącznie zmiana grafiku. Praca zmianowa, w tym praca w porze nocnej, jest wprost uwzględniona w załączniku nr 1 do rozporządzenia w sprawie badań profilaktycznych pracowników.

Dla tego czynnika wskazano badanie lekarskie, a przewidziana częstotliwość badań okresowych wynosi co 3–5 lat. Oznacza to, że informacja o pracy zmianowej i nocnej ma znaczenie dla profilaktycznej oceny zdrowia pracownika.

Przy planowaniu pracy nocnej pracodawca powinien również sprawdzić, czy wobec konkretnego pracownika nie obowiązują szczególne ograniczenia wynikające z Kodeksu pracy. Przykładowo pracownicy w ciąży nie mogą być zatrudniani w porze nocnej. Również pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w porze nocnej.

 Nie warto samodzielnie zakładać, że skoro pracownik był zdolny do pracy w ciągu dnia, to automatycznie jest zdolny również do pracy zmianowej i nocnej.

Rozporządzenie przewiduje, że lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne może - w zależności od wskazań - poszerzyć zakres badania o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne lub badania dodatkowe. Może również wyznaczyć krótszy termin kolejnego badania, jeżeli jest to niezbędne do prawidłowej oceny stanu zdrowia pracownika.

Dlatego to lekarz, mając informacje o rzeczywistych warunkach pracy, dokonuje medycznej oceny zdolności pracownika do jej wykonywania.

Podsumowując

Jeżeli pracownik był dotychczas zatrudniony wyłącznie w systemie pracy dziennej, a pracodawca wprowadza na jego stanowisku pracę zmianową obejmującą również pracę w porze nocnej, podczas gdy ta informacja nie została uwzględniona w pierwotnym skierowaniu na badania, należy skierować pracownika na badania profilaktyczne z uwzględnieniem nowych warunków pracy.

Nie dlatego, że każda zmiana systemu czasu pracy automatycznie powoduje utratę ważności poprzedniego orzeczenia, ale dlatego, że zmieniają się warunki, w których pracownik ma wykonywać pracę, a praca zmianowa, w tym praca w porze nocnej, jest czynnikiem uwzględnianym w profilaktycznych badaniach lekarskich.